Ana Sayfa 6. Sınıf Güneş Sistemi ve Tutulmaları

Güneş Sistemi ve Tutulmaları

336
0

GÜNEŞ SİSTEMİ VE TUTULMALARI

1.1-Güneş Sistemi
Bir yıldız olan Güneş ile onun etrafında dolanan gezegenler, gezegenlerin uyduları, kuyruklu yıldızlar ve diğer gök cisimlerinden oluşan topluluğa Güneş sistemi denir.

Hem kendi etrafında dönen hem de bağlı olduğu yıldızın çevresinde dolanan belirli büyüklükteki gök cisimlerine gezegen denir. Güneş sisteminde sekiz tane gezegen vardır. Bu gezegenler Güneş çevresinde belirli yörüngelerde dolanır.

Gezegenlerin Özellikleri

Uzayda bulunan cisimlerin her birine gök cismi denir. Güneş de bunlardan biridir ve Dünya üzerindeki yaşamın devam etmesinde hayati öneme sahiptir. Güneş’in Dünya’ya olan uzaklığı yaklaşık 150 milyon km’dir.

*Güneş etrafında dolanan, kendi enerjisini üretemeyen farklı büyüklükteki gök cisimlerine gezegen denir.

*Gezegenler; Güneş’e farklı uzaklıkta, elips şeklindeki yörüngelerinde aynı yönde dolanırken kendi eksenleri etrafında da dönme hareketi yapar.

Merkezinde Güneş, çevresinde elips yörüngeler üzerinde dolanan sekiz gezegen, bunlara ait uydular, gök taşları, meteorlar ve kuyruklu yıldızlardan oluşan gök cisimleri topluluğuna Güneş sistemi denir.

Güneş sisteminde bulunan gezegenler, Güneş’e yakından uzağa doğru: Merkür, Venüs, Dünya, Mars, Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün şeklinde sıralanır. Gezegenler, kendi eksenleri etrafında dönme; Güneş etrafında dolanma hareketi yapar. Venüs ve Uranüs gezegenleri hariç diğer gezegenlerin kendi ekseni etrafındaki dönüşü, saatin dönme yönüne terstir.

Gezegenler iki gruba ayrılır:

İç gezegenler, büyüklük ve yapı olarak birbirine benzer ve kayalık yapıdadır. Bazılarının uydusu vardır. Hiçbirinin halkası yoktur. İç gezegenlerin en büyüğü Dünya’dır.

İÇ GEZEGENLER(Karasal)

• Yörüngeler arası mesafeler birbirine yakındır.
• Güneş’e yakınlık bakımından ilk 4 gezegen bu
grupta yer alır;(Merkür, Venüs, Dünya, Mars)

Dış gezegenler, büyüklük olarak birbirine benzer. Her biri, kalın bir atmosfere sahiptir. Dış gezegenler,iç gezegenlerden çok daha büyüktür. Hepsinin halkası ve çok sayıda uydusu vardır. Dış gezegenlerin sıcaklığı, iç gezegenlerin sıcaklığına göre daha düşüktür.

DIŞ GEZEGENLER(Gazsal)

• Yörüngeler arası mesafeler birbirine uzaktır.
• Güneş’e yakınlık bakımından son 4 gezegen bu
grupta yer alır(Jüpiter, Satürn, Uranüs, Neptün)

Görselde de görüldüğü gibi Mars’la Jüpiter arasında Asteroit Kuşağı bulunur.

Güneş
• Güneş, gündüz çıplak gözle görebildiğimiz tek yıldızdır. Güneş, 4,6 milyar yıl
yaşındadır ve tahminen 5 milyar yıl sonra tamamen sönecektir.
• Yüzey sıcaklığı yaklaşık olarak 6 000 ˚C’tur.
• Dünya’mıza en yakın yıldızdır.
• Güneş’in çapı, Dünya’mızın çapının yaklaşık 110 katıdır.
• Güneş’in kütlesi Dünya’mızın kütlesinin yaklaşık 330 000 katıdır.

Merkür
• Güneş’e en yakın gezegendir.
• Sistemdeki en küçük gezegendir. Dünya, Merkür’den yaklaşık 3 kat büyüktür.
• Yüzey sıcaklığı -170 ˚C ile 350 ˚C arasındadır.
• Uydusu ve halkası yoktur.
• İnce bir atmosfere sahiptir. Bu nedenle gece ve gündüz sıcaklığı arasındaki fark
500 ˚C’tan fazladır.

Venüs
• Güneş’e yakınlık bakımından ikinci sırada yer alır.
• Güneş sisteminin altıncı büyük gezegenidir. Dünya ile hemen hemen aynı büyüklüğe
sahiptir.
• Yüzey sıcaklığı yaklaşık olarak 460 ˚C’tur.
• Uydusu ve halkası yoktur.
• Atmosferindeki yoğun karbondioksitten dolayı sera etkisinin yaşandığı bir gezegendir.
• Parlak görünümünden dolayı halk arasında “Çoban Yıldızı” olarak bilinir.

Dünya
• Güneş’e yakınlık bakımından üçüncü sırada yer alır.
• Güneş sisteminin beşinci büyük gezegenidir.
• Yüzey sıcaklığı yaklaşık 15 ˚C’tur.
• Dünya’nın tek uydusu Ay’dır. Halkası yoktur.
• Üzerinde yaşam olduğu bilinen tek gezegendir.
• Yüzeyindeki su ve gezegeni saran atmosfer tabakası, Dünya’daki yaşam kaynağıdır.
• Dünya’nın dörtte üçü suyla kaplıdır.

Mars
• Güneş’e yakınlık bakımından dördüncü sırada yer alır.
• Güneş sisteminin yedinci büyük gezegenidir. Dünya, Mars’tan yaklaşık 2 kat büyüktür.
• Yüzey sıcaklığı -140 ˚C ile 20 ˚C arasındadır.
• 2 uydusu vardır. Halkası yoktur.
• Büyük oranda karbondioksit içeren ince bir atmosferi vardır.
• Mars’ın yüzeyi kırmızı renkte toz ve kaya ile kaplı olduğu için “Kızıl Gezegen” olarak bilinir.
• Dünya’dan teleskopla bakıldığında Mars’ın yüzey şekilleri gözlenebilir.

Jüpiter
• Güneş’e yakınlık bakımından beşinci gezegendir.
• Gezegenlerin en büyüğü olduğu için “Dev Gezegen” olarak da bilinir. Jüpiter, Dünya’dan yaklaşık 11 kat büyüktür.
• Yüzey sıcaklığı yaklaşık olarak -110 ˚C’tur.
• 79 uydusu vardır. Bunların en büyüğü “Ganimet”tir. Halkası vardır ancak net gözükme-mektedir.
• Kırmızı büyük lekeleri vardır.
• Jüpiter’de büyük oranda gaz ve sıvı madde bulunur. Etrafında toz ve taş parçalarından
meydana gelen bir tabaka yer alır.

Satürn
• Güneş’e yakınlık bakımından altıncı sıradadır.
• Sistemin ikinci büyük gezegenidir. Satürn, Dünya’dan yaklaşık 10 kat büyüktür.
• Yüzey sıcaklığı yaklaşık olarak -140 ˚C’tur.
• 82 uydusu vardır. Toz, buz ve kaya parçacıklarından oluşan 7 halka bulunur.

Uranüs
• Güneş’e yakınlık bakımından yedinci sıradadır.
• Güneş sisteminin üçüncü büyük gezegenidir. Uranüs, Dünya’dan yaklaşık 4 kat
büyüktür.
• Yüzey sıcaklığı yaklaşık olarak -197 ˚C’tur.
• 27 uydusu vardır. Etrafında toz ve kayalardan oluşmuş 10 halkası bulunur.
• Bilimsel çalışmalardan elde edilmiş verilere göre zehirli gazlardan oluşmuş
bir atmosfere sahip olduğundan canlı yaşamına elverişli değildir.
• Uranüs yatay olarak dönen tek gezegendir.

Neptün
• Güneş’e en uzak gezegendir.
• Güneş sisteminin dördüncü büyük gezegenidir. Neptün, Dünya’dan yaklaşık 4 kat
büyüktür. Lacivert renkli görünümü ile Uranüs’ün ikizi gibidir.
• Yüzey sıcaklığı yaklaşık olarak -214 ˚C’tur.
• 14 uydusu vardır. 6 halkası vardır.
• Zehirli gazlardan oluşur.

Bir gezegenin çevresinde, belirli bir yörüngede dolanan gök cisimlerine uydu denir.

     Güneş sisteminin beş milyar yıl önceki oluşumu sırasında ortaya çıkan, aşınmış kaya ve metal parçalarına asteroit denir.

Asteroitlerin parçalanması sonucu oluşan küçük parçaların bazıları, Dünya yüzeyine çarpmadan atmosferde buharlaşır. Bu gök cisimlerine meteor denir. Meteorlar, gökyüzünde ışık demeti oluşturur. Görünüşü sebebiyle meteorlara halk dilinde kayan yıldız da denir. Asteroit ve meteorlar, kaya parçalarıdır. Aralarındaki fark Dünya yüzeyine yakınlığı ile ilgilidir.

Atmosferden geçerken yanarak tükenmeyip yeryüzüne kaya olarak düşen meteor parçalarına göktaşı denir. Gök taşının yeryüzüne ulaştıktan sonra oluşturduğu çukura göktaşı çukuru denir. Geçmişte bazı büyük gök taşları Dünya’ya çarpmıştır.

1.2-GÜNEŞ VE AY TUTULMASI

GÜNEŞ VE AY TUTULMASI
İçinde yaşadığımız evren birbirinden ilginç cisimler ve gök olayları ile doludur. Ancak bunların çoğunu yalnızca teleskoplarla gözleyebilir, çok azına çıplak gözle tanık olabiliriz. Çıplak gözle görebileceğimiz bu gök olaylarından en önemlileri, Güneş tutulması ve Ay tutulmasıdır.

GÜNEŞ TUTULMASI
Dünya üzerindeki gözlemciye göre Güneş tutulması sırasında Güneş ışınlarının önünde Ay vardır. Böylece Ay’ın gölgesi Dünya üzerine düşer. Güneş tutulması boyunca Ay’ın gölge-sinin düştüğü bölgelerde Güneş görülmemektedir. Güneş’e göre küçük bir gök cismi olan Ay’ın Güneş’i tamamen kapatması şaşırtıcı değil mi?
Ay, Güneş’in tam önüne geçip Güneş ışığının bir kısmının Dünya’ya ulaşmasını engelliyor. Ay, çok daha küçük olmasına rağmen bize çok daha yakın olduğundan Güneş’i tam olarak örtebilir. Bunun nasıl olduğunu anlamak için bir gözünüzü kapatın ve tavanda yanan bir ampule karşı madeni bir para tutun. Madeni para daha küçük boyutta olmasına rağmen, ampulü tamamen kapatır. Madeni parayı tutan kişinin dışındakiler, paranın oluşturduğu gölgeden etkilenmez. Güneş tutulması, Ay’ın gölgesinin Dünya’ya düştüğü bölgelerde gözlenebilir. Güneş tutulması sırasında Ay, yeni ay evresindedir. Ancak her yeni ay evresinde Güneş tutulması gerçekleşmez. Dünya üzerinde bir noktada Güneş tutulması gerçekleş-tiğinde aynı yerde tekrar Güneş tutulmasının gözlenebilmesi için 375 yıl geçmesi gerekir. Dünya, Güneş sisteminde tam bir Güneş tutulmasının gözlenebileceği tek gezegendir.

AY TUTULMASI

Güneş tutulması, Ay’ın gölgesinin Dünya’ya
düştüğü bölgelerde gözlenebilir. Güneş tutulması sırasında
Ay, yeni ay evresindedir. Ancak her yeni ay evresinde Güneş tutulması gerçekleşmez.

Dünya üzerinde bir noktada Güneş tutulması
gerçekleştiğinde aynı yerde tekrar Güneş tutulmasının
gözlenebilmesi için 375 yıl geçmesi gerekir.
Dünya, Güneş sisteminde tam bir Güneş tutulmasının
gözlenebileceği tek gezegendir.
Ay, Dünya’nın çevresinde sürekli dolanma hareketi yaptığı halde her ay, Ay tutulması gözlenmez.
Çünkü Ay her zaman Dünya’nın gölgesinde kalmaz. Ay’ın Dünya çevresindeki yörüngesi, Dünya’nın Güneş
çevresindeki yörüngesine göre eğiktir. Ay, Dünya’nın arkasında olabilir fakat hala Güneş’ten ışık almaya
devam eder.

 

 

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz